Türkiye’de Yapay Zeka Ekosisteminde Yatırımlar ve AB–TÜBİTAK Destekleri: 2021–2024 Özeti

Yapay zekada yaşanan hızlı teknolojik gelişmeler ve geniş uygulama alanları, dünya genelinde girişim yoğunluğunu artırdı. 2021 yılında yapay zeka yatırımları toplamda 66 milyar dolar seviyesine ulaşarak önceki yıla göre iki katına çıktı ve 65 adet girişim unicorn değerine yükseldi. 2023 yılında küresel yapay zeka girişimleri yaklaşık 50 milyar dolar yatırım çekti; 2024’ün ilk yarısında ise yatırım akışının 100 milyar doların üzerinde olduğu raporlarda vurgulanıyor. Özellikle ABD (Silikon Vadisi), Çin (Pekin ve Shenzhen), Kanada (Toronto ve Montreal) ile Avrupa’daki bazı şehirler (Londra, Berlin, Paris) YZ girişimlerinin yoğunlaştığı başlıca bölgeler olarak belirtiliyor.

350’den fazla girişim ifadesi, Türkiye’deki yapay zeka ekosisteminin büyüklüğünü ortaya koyuyor. 2024 itibarıyla İstanbul’da yapay zeka ürünü ya da hizmeti geliştiren girişim sayısının 350’yi aştığı ve yapay zeka pazarının yaklaşık 500 milyon dolar değerinde olduğu kaydediliyor. Kamu ve özel sektörün eşgüdüm içinde bu ekosistemi desteklediğine dikkat çekiliyor; Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi’nin raporuna göre 2018–2024 döneminde toplam değeri 1 milyar doları aşan 399 Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF) kurulmuştur. Türkiye’de yapay zekâ alanında 803 aktif girişim bulunduğu ve 2024 yılında 75 yapay zeka girişiminin yatırım aldığı bilgisi verilmiştir.

AB programları ve AB Ufuk Programı kapsamında yapay zeka projelerine yönelik hibeler ve ar-ge teşvikleri önemli rol oynamaktadır. 2021’den itibaren Türk araştırmacılar 44 proje içinde yer alarak 38.7 milyon euro hibe kazanmıştır. TÜBİTAK’ın Girişimcilik Destek Programı (BiGG) ile BiGG Yatırım üzerinden teknoloji ve inovasyon odaklı girişimlerin hayata geçmesi desteklenmekte; 2012’den bu yana bu programlar sayesinde yapay zekâ odaklı 477 adet teknogirişim kurulmuş, bunlardan 373’ü başarısını tamamlamıştır. Bu teknoloji girişimlerine yaklaşık 539 milyon lira destek sağlandığı belirtilmektedir.