Türk Dünyası Parlamenter Diyalogları: TÜRKPA 15. Genel Kurulu ve Yapay Zeka Etkileşimleri

TBMM Başkanı Bülent Kurtulmuş, Kırgızistan’ın başkenti Bishkek’te gerçekleşen ve Irıs Ordo Kongre Merkezi’nde düzenlenen Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) 15. Genel Kurulu’na katıldı. Görüşmelerde Dönem Başkanlığını devralan Kırgızistan Jogorku Keneş Başkanı Marlen Mamataliev’e başarılar diledi ve görev süreci boyunca Kazakistan Kurultay Başkanı Aybek Dadebay’a gösterdiği emekler için teşekkür etti.

Kurtulmuş, küresel sistemin zorluklar yaşadığı bu dönemde çok merkezli güç dengelerinin hızla hâkim olmaya başladığını, bilim ve teknolojideki hızlı gelişmelerin ise toplumsal hayatın her alanını dönüştürdüğünü vurguladı. Yapay zekanın artık yalnızca teknolojiyle sınırlı kalmayan, ekonomiden eğitim ve kamu yönetimine kadar uzanan geniş bir etki alanı yarattığını söyledi ve ekledi: Bu alanda insanların beyni ve zihinsel kapasitesiyle yapay zekanın rekabet ettiği yeni bir döneme giriyoruz.

Etkinlikte konuşan Kurtulmuş, Türk dünyasının teknolojik dönüşümde geri kalmamak gerektiğini ve kendi insan kaynağını güçlendirerek, fikri mülkiyeti koruyarak yeni teknolojik çerçeveler üretmenin önemine işaret etti. Yapay Zeka Model Kanunu’nun hazırlığına ortak bir ses verme ihtiyacı konusunda da görüşlerini belirterek, parlemantoların bu yönde eşgüdüm içinde çalışmasının değerli olacağını ifade etti.

Topluluklar arası ortak dilin ve alfabetik uyumun bilimsel ve kültürel yakınlaşmayı güçlendireceğini söyleyen Kurtulmuş, Türk dilleri alanında ortak dil modelleri üzerinde çalışmanın dijital dünyadaki varlığı ve teknolojik kapasiteyi artıracağını kaydetti. Ayrıca, dezenformasyon, sahte içerik ve seçim güvenliği konularında risklerin de birlikte ele alınması gerektiğini dile getirdi. Türkiye’deki insan kaynağını geliştirme ve teknolojinin kamu yönetimiyle toplumsal hayata entegrasyonu konusundaki mevcut çabaları da hatırlattı. 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ve TBMM’nin bu konudaki çalışmaları, görünümün somut örnekleri olarak öne çıktı.

İsrail’in Filistin’e yönelik saldırıları ve çatışmaların insanlık açısından ağır bir sınav oluşturduğunu söyleyen Kurtulmuş, Gazze ve Batı Şeria başta olmak üzere bölgede süregelen adaletsizliklere karşı tek sesli bir uluslararası yaklaşımın gerekliliğini vurguladı. Türkiye’nin Filistin konusunda 1967 sınırlarına dayalı barışçıl bir devletin kurulmasını desteklediğini belirtirken, dünyadaki sessizliğin sürmesi halinde bağımsız bir Filistin devletinin varlığını tehdit eden sonuçlar doğabileceğine dikkat çekti.

Antalya’da COP31’in Türkiye’nin ev sahipliğinde yapılacağını anımsatarak, iklim değişikliğiyle mücadelede parlamentolar arası işbirliğinin önemine değindi. Yeşil dönüşüm ve enerji verimliliği hedefleriyle Türk dünyasının bilgi ve deneyim paylaşımını artırmayı öngören konular arasında yer aldı. İklim teknolojileri ve sürdürülebilir üretim alanlarında ortak adımlar atılmasının önemi vurgulandı.

Kurtulmuş, Türk Dünyası’nın yaklaşık 180 milyonluk nüfusu ve 2,4 trilyon doların üzerindeki ekonomik kapasitesiyle potansiyelini kullanmak için işbirliğini derinleştirme çağrısında bulundu. TÜRKPA’nın sadece bir meclisler ağı olmaktan çıkıp, Türk dünyasının ortak geleceğini inşa eden bir platform olması gerektiğini söyledi. Özbekistan ve Türkmenistan’ın TÜRKPA’da asli üyeliklerinin hızlandırılmasını talep eden konuşmacı, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile Macaristan’ın gözlemci ülkeler olarak daha aktif katılımını da memnuniyetle karşıladığını belirtti. 30 Ekim 2026’da Ankara’da düzenlenecek TÜRKPA-TDT Zirvesinin, işbirliğini yeni bir düzeye taşıması temennisini ifade etti.

Son olarak, Terörsüz Türkiye süreci kapsamında yürütülen çalışmaların meşru bir altyapıya sahip olduğunu ve bu yönde atılan adımların bölgedeki barış ve istikrarı güçlendireceği mesajını verdi. Ayrıca, Türk dünyasının potansiyelini güçlendirecek uluslararası diyalog ve ortak projelerin, karşılıklı çıkarlar doğrultusunda genişletilmesi gerekliliğini bir kez daha vurguladı.