KAŞİF ile Sahte Fatura ve Yetkisiz İade Risklerinin Günlük İzlenmesi: GİB’in Yapay Zeka Destekli Denetim Hamlesi

GİB, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede yeni bir aşamaya geçerek sahte belge düzenlenmesi ve haksız iade taleplerine karşı yapay zeka destekli bir analiz sistemi kullanmaya başladı. KAŞİF adını taşıyan bu uygulama, kuralsız bir şekilde işleyen süreçleri tespit etmek için makine öğrenmesi temelli modelleri günlük olarak çalıştırıyor ve büyük veri analizleriyle riskli durumları ısrarlı biçimde ortaya koyuyor.

KAŞİF, kural tabanlı yaklaşımların ötesine geçerek milyarlarca veriyi hızlı bir şekilde inceleyip, mükellef davranışlarındaki değişimleri otomatik olarak algılıyor. Bu sayede sahte belge düzenleyenler ile haksız iade talebinde bulunanlar, gerçek zamanlı olarak izleniyor ve riskli sınıflandırmalar güncelleniyor. Yaklaşık 4 milyon mükellefin günlük analizi ile, çok sayıda kategori ve değişken üzerinden riskler daha hızlı ve doğru şekilde raporlanabiliyor.

Sahte belge düzenlemek amacıyla kurulan şirketler için KAŞİF’in uygulamaya geçmesiyle birlikte ilk saatler içinde önemli tespitler yapıldı. Örneğin, toptan satışla ilgili faaliyeti olmadan tek gün içinde üç farklı fatura düzenleyen bir mükellef ve kuruluş tarihini takip eden beşinci gün içinde 50 milyon lira değerinde sahte faturalar düzenleyen başka bir mükellef belirlendi. Ayrıca, farklı vergi dairelerinde kurulan bir şirkette bazı ortaklıklar arasındaki sahte işlem niyetleri tespit edilerek operasyonel planlar ortaya kondu.

Son üç ay içinde kurulan ve toplam yüzlerce milyarlık fatura düzenleyen yaklaşık 2 bin 550 mükellefin, ticari, zirai ya da mesleki bir faaliyeti olmaksızın sahte belge düzenleme niyetinde olduğu bilgisinin teyidi yapıldı. Beyanlarda istenen KDV iade tutarlarının büyük ölçüde haksız olduğu da ortaya çıktı. Riskli mükellefler vergi incelemesine yönlendiriliyor; bu kişiler Vergi Denetim Kurulu ve bağlı vergi dairelerinde denetleniyor, iş yerlerinde yoklamalar yapılıyor ve kararlar çerçevesinde gerekli kayıtlar kapatılıyor.

Mevcut altyapının sürekli güncellendiğini vurgulayan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yapay zeka ve makine öğrenmesiyle kayıt dışı tüm faaliyetlerin anında tespit edildiğini belirtti. Kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girdik diyen Şimşek, tüm mükellefleri kayıt içinde kalmaya çağırdı. GİB de risk analiz altyapısını yenileyerek rekabet eşitsizliğine yol açan uyumsuzlukları azaltmayı hedefliyor.