İlber Ortaylı İçin Fatih Camii Haziresi’nde Anımsamalar ve Tarihî Mirasın Korunması

Türkiye, İlber Hocasını kaybetmenin üzüntüsünü paylaşıyor. Ünlü tarihçi ve yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, uzun süredir mücadele ettiği sağlık sorunlarının ardından İstanbul’daki Koç Üniversitesi Hastanesi’nde hayata veda etti. Ortaylı, Osmanlı İmparatorluğu’nun idari yapısı, modernleşme süreci ve imparatorluklar tarihi konularında dünya çapında saygın bir otorite olarak anılırken, ekranlardan yıllarca evlerimize konuk olan aydın kimliğiyle de hafızalarda yer etti.

Büyük bir nazarla düzenlenecek cenaze programı netleşti ve Ortaylı için ilk anma töreninin 16 Mart Pazartesi günü saat 11.00’de Galatasaray Üniversitesi’nde gerçekleştirileceği duyuruldu. Ardından cenaze namazı kılınacak ve ikindi vaktini takiben son yolculuğa uğurlama yapılacak; naaş Fatih Camii Haziresi’nde defnedilecek.

“Tarihçilerin Kutbu” ve “Şeyh-ül Müverrihin” olarak bilinen Halil İnalcık’la buluşacak olan Ortaylı, Fatih Camii Haziresi’nde göreceği ilgiyle karşılaşacak. Anasının veya öğrencisi olduğu Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nde eğitim gördüğü Halil İnalcık, Ortaylı’nın yüksek lisans çalışmalarını Chicago Üniversitesi’nde sürdürdüğü dönemde onun danışmanıydı. İnalcık’ın aynı zamanda Ortaylı’nın doktora tez danışmanı olduğu da hatırlanıyor: “Tanzimat sonrası mahallî idareler” başlıklı çalışma.

İnalcık’ın 25 Temmuz 2016’da aramızdan ayrılması ardından Fatih Camii Haziresi’nde özel bir kabir düzenlenmesi kararlaştırıldı. Erdoğan’ın talimatıyla tamamlanan bu düzenlemede, Ahmed Cevdet Paşa’nın kabri örnek alınarak bir “ulema kabri” inşa edildi ve 22 Temmuz 2017’de tamamlandı. Fatih Camii Haziresi’nde bulunan önemli isimlerden biri olarak kabul edilen Ortaylı’nın defnedileceği yer, bu geleneksel uygulamanın devamını simgeliyor.

Hazirelerin, uygarlığımızın mirasını taşıyan birer “panteon” gibi kabul edilmesi gerektiğini düşünen uzmanlar arasında Hayri Fehmi Yılmaz da yer alıyor. Yılmaz’a göre Hazireler, bilim insanlarının ve topluma hizmet etmiş önde gelen kişilerin bir araya geldiği anlamlı mekanlar haline gelmiştir. Fatih Camii Haziresi’nin 400 civarında önemli isme ev sahipliği yapması, bu düşünceyi destekler niteliktedir. Yılmaz ayrıca hazirelerin tarihsel oluşum sürecini de aktarırken, cami hazirelerinde hükümdarların tek başına uyumasının eski bir uygulama olduğunu belirtiyor. Fatih Camii Haziresi’nin bugün için Osmanlı protokolünün bir arada görüldüğü nadir mekanlardan biri olduğu vurgulanıyor.

Hazireye Cumhuriyet dönemi defnedilen önemli isimler arasında 1924’te Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa, 1954’te Ahmed Tâhir Marâşî, 1964’te Pertev Demirhan, 2012’de İbrahim Subaşı, 2016’da Halil İnalcık, 2018’de Semavi Eyice, 2019’da Kemal Karpat, 2021’de Kadir Topbaş ve 2022’de Muhammed Emin Saraç gibi isimler yer alıyor. Fatih Camii Haziresi’nin bu zengin külliyatı, Türkiye’nin kültürel ve bilimsel mirasına ışık tutmayı sürdürüyor.