FCC Projesi: CERN’in Geleceğe Yatırımı ve 18 Milyar Dolarlık Yol Haritası

Bugün itibarıyla CERN, geleceğin parçacık fiziğini şekillendirecek olan Future Circular Collider (FCC) projesine dair kritik bir kilometre taşı kaydetti. Laboratuvar, tarihte ilk kez özel bağışçılardan toplam 1 milyar dolarlık bir finansman sağladı. Breakthrough Prize Foundation, Eric ve Wendy Schmidt Fonu ile John Elkann ve Xavier Niel gibi milyarder girişimcilerin Aralık 2025’te projeyi başlatmayı taahhüt ettiği bu destek, FCC’nin yaklaşık 18 milyar dolarlık bütçesine yön veren önemli bir başlangıç olarak değerlendiriliyor.

FCC NEDİR, NE İŞE YARAR? FCC, CERN’in mevcut Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın (LHC) potansiyel halefi olarak konumlandırılıyor. CERN Genel Direktörü Fabiola Gianotti, özel bağışların laboratuvar tarihinde bir ilk olduğunu belirterek, bu adımın insanlığın evreni ve temel fiziği anlama yolculuğunda dönüm noktası niteliği taşıdığını vurguladı. Bağışçıların vizyonu ve bilime olan bağlılığı sayesinde böylesine ileri düzey bir araştırma aracının mümkün olduğuna dikkat çekti.

FCC’nin planı, yerin yaklaşık 200 metre altında inşa edilecek bir tünelde 90.7 kilometrelik bir devasa yapıyı barındırmak üzere tasarlandı. Bir önceki çarpıştırıcı olan LHC’nin boyutuna kıyasla yaklaşık üç kat daha uzun bu tünel, bilimsel çalışmalar için yeni bir ufuk açıyor. Proje onayına bağlı olarak farklı aşamalar öngörülüyor: 2028’de CERN Konseyi’nin nihai onayını takiben, ilk aşama elektron – pozitron çarpıştırıcısı (FCC-ee) için inşaata 2030’da başlanması ve 2047 civarında faaliyete geçmesi planlanıyor. Bu aşamada hedef, Higgs parçacıklarını yaklaşık bir milyon adet üretmek ve LHC’ye göre önemli ölçüde daha hassas analizler gerçekleştirmek.

İkinci aşama ise FCC-hh adını taşıyacak ve 2070’lerin başında devreye alınacak. Bu aşamada protonlar 85 TeV enerjide çarpıştırılarak yeni parçacıkların izinin sürülmesi hedefleniyor ve 21. yüzyılın sonuna kadar çeşitli keşiflere kapı aralanması amaçlanıyor. Bu ivme, Çin’in CEPC projesini şimdilik rafa kaldırmasıyla da dikkat çekiyor. Çin’in 2026-2030 beş yıllık planında CEPC’nin yer almadığı görülüyor; gelecekteki değerlendirmenin 2030 sonrası için yapılabileceği konuşulsa da mevcut tablo, CERN’in parçacık fiziğinde liderliğini sürdürmek adına net bir avantaj sağlamaya yöneltiyor.