Depremin Yaraları: 11 İli ve 14 Milyon Sağlığına Etkileyen Büyük Krizin Finansal ve Sosyal Yansımaları

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremi, 11 ili ve yaklaşık 14 milyon kişinin hayatını doğrudan etkiledi. Resmi kayıtlara göre binlerce can kaybı ve on binlerce yaralı rakamlarıyla ortaya çıkan bu felaket, ülkenin ekonomik dengelerini de derinden sarsmıştır. Güncel veriler, depremin doğrudan mali yükünün 104 milyar dolar, dolaylı etkilerinin ise yaklaşık 150 milyar dolara yaklaşan bir boyuta ulaştığını gösteriyor. Merkezi Yönetim Bütçesi kapsamında ise 2025 yılı sonu itibarıyla toplam 3,6 trilyon lira harcama ihtiyacı belirlendi; bu, afetle mücadele ve risk azaltma çabalarını kapsamaktadır.

11 milyar TL hibe Depremin ardından hayvancılıkla geçinen üreticilerin hayvan kayıplarının telafisi için acil destekler verildi. Tarım ve Orman Bakanlığı, 43 bin 317 küçükbaş ve 5 bin 804 büyükbaş hayvanın yanı sıra yaklaşık 26 bin arılı kovan ile 550 bine yakın kanatlı hayvanın kaybını karşılamayı taahhüt etti. Üretimin hızla devam etmesi için mazot ve gübre desteği ödemeleri yapıldı; ayrıca çiftçilere tohum temin edildi. Bakanlık, afetten etkilenen iller için 11 milyar TL tutarında yeni bir finansman sağladı. Proje ayrıntıları 9 Şubat’ta Kahramanmaraş’ta İbrahim Yumaklı tarafından açıklanacak.

Bağışların koordinasyonu Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, afetzedelere yönelik psikososyal destek hizmetleriyle iyileştirme sürecine katkıda bulundu. Afetin etkisinin yoğun yaşandığı dönemde 72 ulusal ayni bağış deposu kurularak kurumsal ve bireysel bağışların etkili dağıtımı sağlandı. Yurt dışından gelen ayni bağış talepleri için 16 depo kuruldu ve Kayseri, Adana ile Gaziantep ana tampon depolar olarak belirlendi. Depremin üzerinden iki yıl geçtikten sonra Malatya’daki ayni bağış deposunun kapasitesi artırılarak lojistik ana depo merkezi haline getirildi. Depolardaki yardım malzemeleri, ihtiyaçlara uygun olarak Malatya Ayni Bağış Deposu’na transfer edilerek, afet anında vatandaşların gereksinimlerini karşılamak üzere hazır bekletiliyor. Hatay’da ise üç ayni bağış deposu ile iki sosyal market faaliyetine devam ediyor.

Psikososyal destek ve müdahaleler Bakanlık, afet bölgelerinde yaşayan vatandaşlara yönelik psikososyal destek çalışmalarını sürdürüyor. Alo 183 hattı aracılığıyla toplam 5 milyon psikososyal destek hizmeti sunuldu; sahada koruyucu ve önleyici hizmetler ile uzun süreli psikolojik danışmanlık hizmetleri halen devam ediyor.

Kültür varlıklarının restorasyonu Depremler kültür mirasına da zarar verdi. Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda, tamamen yıkılan ya da ağır hasar gören varlıklar ile vakıf eserlerinin ihya süreci 11 ilde başlatıldı. Hasar tespit çalışmaları kapsamında 5 bin 119 taşınmaz kültür varlığı incelenirken, 364’ünün tamamen yıkıldığı, 973’ünün ağır, 1206’sının orta ve 1036’sının hafif hasarlı olduğu belirlendi. Bakanlık, yalnızca kamu yapıları için yaklaşık 7,3 milyar lira ödenek kullanırken, özel mülkiyetteki yapıların restore edilmesi için de 2 milyar liranın üzerinde kaynak sağladı. Bölgedeki çalışmaların büyük çoğunluğu tamamlandı. Habib-i Neccar Camii gibi simge yapılar da restorasyon yürütülerek geçtiğimiz yıl yeniden ibadete açıldı. Depremin ardından müzelerde 155 eser restorasyonunu tamamlandı; restorasyonlar, kültürel mirasın tekrar ziyaretçiyle buluşmasına imkan tanıdı.