Türkiye Mutabakatı ve Uluslararası İçtihatlara Uygunluk Üzerine Raporun Sonuçları

TBMM Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş başkanlığında toplandı ve raporu oylamaya sundu. Toplantıya tüm komisyon üyelerinin katılımı sağlandı; rapor, çoğunluk oyu ile kabul edildi ve Meclis Başkanlığı’na iletilmek üzere hazırlandı. Ardından raporun içerdiği öneriler çerçevesinde hukuki altyapı için gerekli düzenlemelerin hazırlanması planlandı.

Kurtulmuş, açış konuşmasında süreç boyunca terör sorununa ilişkin tarihi bir döneme girildiğini ifade etti ve Meclis’in milli iradenin tecelligâhı olarak üzerine düşen sorumluluğu omuzladığını belirtti. Komisyonun, toplumsal huzursuzluk ve şiddet iklimini sonlandırmayı hedefleyen bir rapor ortaya koyduğunu vurgulayan Kurtulmuş, bu çalışmanın Türkiye Modeli olarak uluslararası literatürde yer alabileceğine inandığını söyledi ve yeni anayasa çağrısında bulundu.

Raporun öne çıkan tespit ve önerileri arasında silahsız döneme geçiş sürecinin topluma entegrasyonu için adalet duygusunu zedelemeyen bir yaklaşım gerektiği yer alıyor. Eğitim, istihdam, psikososyal destek, yerel kalkınma programları ve sivil toplumla iş birliği bu çabanın temelini oluşturacaktır. Tutuksuz yargılama hususunda AİHM ve AYM kararlarına tam uyumu sağlayacak mevcut mekanizmaların güçlendirilmesi ve gerektiğinde yeni mekanizmaların kurulması öneriliyor. Ayrıca infaz mevzuatının uluslararası sözleşmeler bağlamında yeniden ele alınması ve talebi olarak tutuksuz yargılamanın esas alınması öne çıkarılıyor.

Kayyum önerisi kapsamında belediye başkanlarının görevden el çektirilebilmesi halinde yalnızca belediye meclisinin seçim yapması gerektiğine dair mevzuat düzenlemesi talep ediliyor.

Türkiye mutabakatı ifadesiyle AK Parti Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, bu çalışmanın, Türkiye’de yaşayan herkes için eşit ve birinci sınıf vatandaşlık ilkesini teyit eden uzlaşı olduğuna vurgu yaptı. Lafta kalmamalı çağrısıyla CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, raporun hayata geçmesini ve sözde kalmamasını istedi. Af niteliğinde değil olan bu çalışmanın, uluslararası literatürde “Türkiye modeli” olarak anılacak özgün bir çözüm iradesi olduğuna dikkat çekildi.

DEM’in itirazları –DEM Partisi toplantıda kabul oyu verse de bazı itirazlarını ve şerhini sundu. Terör kavramı yerine “Barış ve Demokratik Toplum” ifadesinin kullanılması gerektiğini belirten DEM Partisi, Kürt meselesinin terör olarak tanımlanamayacağını savundu. Partilerin şerhleri daha sonra rapor ekinde yayınlanacak.

Ayrı bölge değil, yerel demokrasi başlığıyla İmralı Heyeti’nin 16 Şubat görüşmesinde Öcalan’ın ifadeleri dikkat çekti: Demokratik cumhuriyet için entegre olma ve yerel demokrasinin varlığı gerektiğini, kent ya da köylerin kendini ifade etme ve yönetme hakkını korumanın önemini vurguladı; ayrılıkçı bir bölge talebi olmadığını belirtti.

Toplam çalışma süreci 5 Ağustos 2025’te başlayan komisyon, dün itibarıyla 21. toplantısını yaparak çalışmalarını tamamladı. Dört kez kapalı toplantı gerçekleştirildi; İçişleri ve Milli Savunma Bakanları ile MİT Başkanı dinlendi. AK Parti, MHP ve DEM Partili üç üye, 24 Kasım 2025’te Abdullah Öcalan’la görüştü. Toplam 88 saatlik mesai ve 4.199 sayfalık tutanak kaydı kaydedildi.

Oy dağılımı rapor, AK Parti, CHP, DEM Parti, MHP, Yeni Yol, HÜDAPAR ve DSP’den 47 vekilin oyuyla kabul edildi; TİP ve EMEP iki vekil tarafından reddedildi. CHP Milletvekili Türkan Elçi çekimser kaldı; gerekçesini, raporda faili meçhul cinayetlerin aydınlatılmasına yeterli vurgu yapılmaması olarak açıkladı ve konuyu CHP Genel Başkanı Özel ile paylaştığını söyledi.

Uzmanlar, Milli Gazete üzerinden değerlendirdi:‘Suriye süreci hızlandırdı’ Doç. Dr. Vahap Coşkun, bölgedeki hareketlilik nedeniyle sürecin önce duraksadığını, SDG entegrasyonunun başlamasıyla hızlandığını belirtti. ‘Dünyada benzeri yok’ Yazar İlhami Işık, raporun Kürt meselesinin çözümünden ziyade şiddetin sonuçlandırılmasına odaklandığını ve sürecin uzamaması gerektiğini söyledi. ‘Büyük bir konsensüs’ Kürt Çalışmaları Merkezi Direktörü Reha Ruhavioğlu ise raporun geniş bir mutabakatla Meclis’ten geçmesinin nadir olduğuna işaret etti.

İmza HANDE ATILGAN