Türkiye-AB Gümrük Birliği Güncellemesi ve Stratejik İş Birliği Üzerine Değerlendirme

Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği, 1995 yılından beri ülkenin ekonomik dönüşümünün merkezinde yer almakta ve Avrupa değer zincirleriyle entegrasyonu güçlendirmektedir. AB teknik mevzuatlarına uyum süreci, sanayi altyapısının güçlenmesine ve küresel rekabetçilikte belirgin bir artışa yol açmıştır. Bu dönemde, ikili ticaret hacmi 8 kat büyüyerek 233 milyar dolara ulaşmış ve ihracatın ithalatı karşılama oranı %100’e yaklaşmıştır. Ancak yapısal olarak hizmetler ticareti, dijital ekonomi, kamu alımları ve tarım gibi alanları kapsamadığı için ortak piyasalarda potansiyelin altında kaldığı açıkça görülmektedir.

Gümrük Birliği’nin Türkiye ekonomisine karşıt bir etkisi olduğu yönündeki iddialar, uluslararası deneyimlerle uyumlu değildir Bolat, AB’nin üçüncü ülkelerle yaptığı serbest ticaret anlaşmalarının yarattığı asimetriler ve Türkiye’nin karar süreçlerindeki sınırlı katılımı gibi sorunların güncelleme tartışmalarının merkezinde yer aldığını ifade etti. Ayrıca, AB içinde dolaşım kolaylığı ve taşıma kotalarının kaldırılması taleplerinin de bu çerçevede önemli olduğuna vurgu yaptı. Gümrük Birliği güncellemesinin, istikrarsızlaşan küresel ekonomide Avrupa değer zincirlerinin dayanıklılığını sağlamak adına gerekli ve stratejik bir adım olduğuna dikkat çekti.

Bolat, 2023’ten itibaren karşılıklı ticari sorunları olumlu bir yaklaşımla ele alarak önemli ilerlemeler kaydedildiğini kaydederken, Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğunun sorunları çözüme kavuşturmanın yanı sıra güncelleme sürecinin siyasi ve teknik zemini için bir platform görevi gördüğünü belirtti.

AB’nin Yeşil Mutabakatı ile birlikte pazar erişim mantığının değiştiğini ve rekabetçilik için yeşil, güvenilir ve nitelikli bir tedarikçi konumunu güçlendirmenin kritik olduğuna işaret eden Bolat, ihracatçıları bu dönüşüm sürecine uyumlu hale getirmek için mekanizmalar geliştirdiklerini ifade etti. Özellikle “Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği-Responsible®” programı bu hedefe hizmet eden önemli bir adımdır. Ayrıca 2026’yı hedefleyen strateji çerçevesinde 60 ülkeyi “İhracatta Hedef Ülke” olarak belirleyerek pazar çeşitlendirmesini güçlendirmeyi amaçladık.

Bakanlık olarak ihracatçıları finansmana erişimde desteklemek üzere kredi avantajları, istihdam destekleri ve vergisel kolaylıklar sunulmakta; bu tedbirler rekabet baskısını önemli ölçüde hafifletmektedir. Özellikle AB pazarında maliyet avantajı olan rakiplere karşı rekabet gücünü korumanın anahtarı, hızlı uyum ve güvenilirlik olarak öne çıkmaktadır.

Hindistan ile yapılacak yeni bir anlaşma çerçevesinde, AB tarafına yönelik pazar açılımını dikkate alarak Hindistan ile ticarette dengeli bir yaklaşım öngörülmektedir. Hindistan’ın üretim yapısının daha içe dönük olması ve AB ile karşılaştırıldığında bazı tarifelerin daha düşük veya sıfır olduğuna dikkat çekildi. Bu nedenle, Türkiye-AB ticaretinin serbest dolaşım esasına dayanması, Hindistan ile yapılacak anlaşmanın AB için pazar açılımı açısından önemli bir fark yaratacağını düşündürmektedir. Teknik düzenlemeler ve standartlar, fiyat rekabeti yerine değer odaklı bir rekabet anlayışını benimsememizi gerektirmektedir.

AB ile Türkiye arasındaki mevcut ticari ilişkiler, menşe kurallarının zorunlu kılındığı STA süreçlerinden bağımsız olarak gümrük birliği çerçevesinde yürümekte; bu da işbirliğinin derinleşmesini ve üretim süreçlerine entegrasyonun güçlenmesini desteklemektedir. AB’nin Hindistan ile STA görüşmeleri mevcut ticaret dengesini bozma riski taşımakla birlikte, Türkiye’nin Hindistan’a yönelik gümrük vergilerinde bir düşüş hedefi olmadığını ve böyle bir gündemin olmadığını da vurgulamak gerekir.

Girişimlerin odak noktası, teknik düzenlemelerin tarifelerden daha belirgin bir rol oynamaya başlamasıdır. Türkiye, AB için sadece bir tedarikçi olmakla kalmayıp, 30 yıllık bir Gümrük Birliği tecrübesiyle entegre bir değer zinciri ortağı konumundadır. Coğrafi yakınlık ve lojistik avantajlarımız, AB’nin teknik uyum taleplerine hızlı adaptasyonu sağlıyor.

İlerleyen dönemde trafik sapması riskine karşı uygun önlemler değerlendirilecek ve Hindistan menşeli ürünlerin Türkiye’ye olan ithalatındaki olası etkiler yakından izlenecektir. Ayrıca, Hindistan’a yönelik olası vergi indirimleriyle ilgili medya yorumlarının doğru olmadığı belirtilmektedir. Bu süreçte görünüm, Türkiye’nin AB ile olan ticaretinin dengeli ve güçlenmiş bir seyir izlemesi yönündedir.