Siyasette Kadınların Yükselişi ve Engeller: IPU-UN Women Raporunun Türkiye ve Dünya İçindeki Göstergeleri

IPU ve UN Women tarafından yayımlanan 2026 Siyasette Kadın Haritası, dünya genelinde kadınların siyasi liderlik konumlarında hâlâ sınırlı temsil bulduklarını ve karar süreçlerinin çoğunun erkekler tarafından şekillendiğini ortaya koyuyor. 2026 itibarıyla sadece 28 ülkede kadın devlet ya da hükümet başkanı var; bunun karşısında 101 ülkede geçmişte hiç kadın liderin görev yapmadığı kayda geçiyor. 14 ülkede eşitlik sağlandı deyişi ise umut verici bir istisna olarak dikkat çekiyor. Kadınların siyasetteki etkisinin artması için yürütmenin her kademesinde ilerlemenin gerekli olduğuna işaret eden veriler, özellikle yürütme organlarında kaydedilen ilerlemelerin duraksadığını gösteriyor.

Raporun öne çıkan bulguları şu şekilde özetlenebilir: Kabine bakanlıklarındaki kadın oranı dünya genelinde %22,4, 2024’te %23,3 seviyesinde olan bu oran son yıllarda gerilemiş durumda. 14 ülkede eşitliğin sağlandığı belirtiliyor; buna karşın yaklaşık 8 ülkede hâlâ hiç kadın bakan bulunmuyor. Parlamentodaki kadın temsilinin oranı %27,5 seviyesinde seyrediyor; bu oran 2017’den bu yana kaydedilen en yavaş büyümeyi işaret ediyor. Ocak 2026 itibarıyla 54 kadın parlamento başkanı bulunuyor; bu, tüm başkanların %19,9’una denk geliyor ancak bir önceki yıla göre yaklaşık 4 puanlık bir düşüş anlamına geliyor. Anketler, siyaset sahnesinde kadınların karşılaştığı tehdit ve yıldırma oranlarının kayda değer ölçüde yüksek olduğuna işaret ediyor: kadın siyasetçilerinin %76’sı toplumun baskısı yüzünden zorluk yaşadıklarını bildirirken, erkeklerde bu oran %68 olarak kaydediliyor.

Kadınlar, liderlik edinseler bile çoğu zaman geleneksel olarak sosyal sektörlerle sınırlı alanlarda görünürleşiyor. Toplumsal cinsiyet eşitliğinden sorumlu bakanlıkların %90’ı kadınlar tarafından yönetilirken, benzer şekilde aile ve çocuk işlerinden sorumlu bakanlıkların %73’ü kadınlar hesap verebiliyor. Bu durum toplumsal kalıp yargılarını güçlendirirken, erkekler savunma, içişleri, adalet, ekonomi ve sağlık gibi kilit alanlarda hakimiyetlerini sürdürmeye devam ediyor.

Kadın varsa istikrar var ifadesi, UN Women İcra Direktörü Sima Bahous’un da altını çizdiği gibi, küresel çatışma ve belirsizlik döneminde kadın liderliğinin barış, istikrar ve daha kapsayıcı politikaların anahtarı olduğuna işaret ediyor. IPU Başkanı Tulia Ackson ise eşit temsilin sadece ahlaki bir zorunluluk olmadığını, aynı zamanda kurumların toplumları yansıttıkça daha adil ve güvenilir çözümler üretebileceğini vurguluyor.

Kadınlar sistemsel engellerle karşı karşıya kalmaya devam ediyor. Akbank ve Futurebright işbirliğiyle yayımlanan Türkiye’deki “İş Hayatında Kadın Araştırması”, 2 bin 153 kişinin görüşüne dayanarak kadınların kariyerlerini etkileyen yapısal zorlukları gün yüzüne çıkarıyor. Çalışan kadınların %20’si kariyerlerini güçlü ve yeterli hissetmekle bağlarken, %10’u saygı ve değer görmenin bu süreci etkilediğini belirtiyor. Araştırma, erkeklerin %46’sının liderlik rollerinin erkeklere daha uygun olduğunu düşünmesiyle, ücret eşitsizliğinin ve kariyer üzerinde annelik baskısının kadınlar adına yıkıcı birer faktör olduğunu ortaya koyuyor. Her beş kadından biri çocuk ya da aile bakımından dolayı iş hayatından ayrılma baskısı hissediyor; üç kadın arasından biri hamilelik haberini aldığı anda mevcut pozisyonunu sürdürüp sürdüremeyeceğini düşünmekte. Bu veriler, anneliğin kadınlar için kariyer üzerinde potansiyel bir alarm işlevi gördüğünü gösteriyor.