Semiha Berksoy’un Tüm Renkleri: İstanbul Modern’de Bir Yolculuk Serisi

İstanbul Modern, çok yönlü sanatçının yaşamına ve üretimine odaklanan özel bir sergiyi ziyaretçilerle buluşturuyor. Semiha Berksoy’un opera, tiyatro, resim ve edebiyat arasındaki etkileşimini 200’ü aşkın eseriyle gözler önüne seren bu sergi, sanatçının yolculuğunu yeni ve anlatılmamış hikâyelerle zenginleştiriyor.

Küratörler Anneyi hiç bırakmıyor: Şef küratör Öykü Özsoy Sağnak, küratör Deniz Pehlivaner ve asistan Küratör Yazın Öztürk’ün rehberliğinde, Berksoy’un hem bireysel hem de sanatsal dönüm noktaları derinlemesine inceleniyor. Hayatı boyunca annesi Fatma Saime Hanım’a atıf yapan Berksoy’un eserlerinde bu bağın izleri sıkça karşımıza çıkıyor; sergide ayakta duran bazı çalışmalar bu sıcak sarmalın görsel yansıması olarak öne çıkıyor.

Bir portre ustası olarak Berksoy’un her portresi adeta bir ikon gibi yankı yapıyor. Kronolojik sıralamadan bağımsız olarak tematik bir kurgu üzerinden ilerleyen sergide, ünlü portreler sıkça izleyiciyle buluşuyor. Nâzım Hikmet ve onunla kurduğu yakın bağın eserlerinde nasıl bir etkisi olduğuna tanıklık etmek mümkün; ayrıca oğlu Mehmet Nâzım, Ekrem-Cemal Reşit Rey, Dikmen Gürün ve İlber Ortaylı gibi isimlerle olan etkileşimler de Berksoy’un pratiğindeki çok yönlülüğü pekiştiriyor.

Türkçeye Nâzım tarafından çevrilen “Tosca”da sahneye çıkışıyla Berksoy, sahne ve sanat dünyasının birleşimindeki dinamiklere ışık tutuyor. Bir Berksoy öyküsü başlığıyla serginin merkezi anlatıları, operalar, tiyatro yapıtları ve Türkiye’nin ilk sesli filmi “İstanbul Sokaklarında” gibi eserlerin kapsamını genişletiyor. 1935 tarihli “Mezardan Gelen Mektup” adlı öykünün sergiye katılması, genç bir kadının aşk, ölüm ve yalnızlık temalarını derinlemesine işleyişini ortaya koyuyor ve Fikret Muallâ’nın tasarladığı desenlerle zenginleşiyor.

Kırmızı Oda’daki operalar bölümü ise Berksoy’un sahne atmosferini yansıtan ve onun opera kariyerinin dönüm noktalarını hatırlatan bir kolaj sunuyor. 1939’da Avrupa sahnelerine açılan Türkiye’nin ilk primadonnasının başrol aldığı eserlerden esinlenen resimler bu odada bir araya geliyor. Tosca, Fidelio ve Uçan Hollandalı gibi eserlerin Berksoy’un sesine ve görsel yorumuna dönüştüğü bu çalışma, renklerin arya dolu dünyasını görsel olarak karşılıyor.

‘Çıkar için ödün vermezdi’ sözleriyle Berksoy’un kızı Zeliha Berksoy, annesinin sanatla yaşayan, sanatla nefes alan bir ruh olduğunu ifade ediyor. Nâzım’ın ona hep ‘vefalı, mert kızım’ dediğini söyleyen bu tanıklıklar, sanat dünyasında etik ve bağlılık konularının da altını çiziyor; Berksoy, küçük çıkarlar ve ahbaplık uğruna asla ödün vermemiş bir figür olarak anılıyor.