Orthonevra abdullahi: Kuzeydoğu Anadolu’da keşfedilen yeni çiçek sineği türünün hikayesi

Bitki Koruma Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Rüstem Hayat, uzun süredir üzerinde çalıştığı projeler sonucunda yeni bir sinek türünü bilim dünyasına kazandırdı. Erzurum başta olmak üzere Kuzeydoğu Anadolu’nun yüksek kesimlerinden toplanan örnekler üzerinden yürütülen incelemeler, bu türün çiçek sinekleri (Syrphidae) ailesine dahil olduğunu gösterdi. Sinek, bilim dünyasına Orthonevra abdullahi adıyla tanıtıldı ve bu ad, Prof. Dr. Hayat’ın yitirdiği oğlu Abdullah’a bir selam olarak verildi. Çalışmaların sonuçları Zoologischer Anzeiger dergisinde yayımlandı.

Yıllardır böcekler üzerinde çalışan Hayat için Entomoloji alanındaki katkıları, yeni türlerin isimlendirilmesiyle taçlandı. Uzun yıllardır süren bu çalışmalar sonucunda hepsi birbirinden özel olan yeni cins ve türler de eklenmiş durumda: Rhayatus adında bir cins ve Coeliastes rustemi, Erax hayati, Merodon hayati ile Sarcophaga hayati adlı dört türe bu çalışma kapsamında verildi. “Yıllardır böcek sistematiği konusuyla uğraşıyorum” diyen Hayat, bu keşfin sadece bilim dünyasına yeni bir katkı olmadığını, aynı zamanda doğanın döngüsünü ve ekosistem işleyişini anlamamıza da yardımcı olduğunu belirtmiştir.

Kuzeydoğu Anadolu’da görüldü Bu yeni türün Erzurum ve çevresindeki yüksek bölgelerde görüldüğü vurgulanırken, geçmişte toplanan örneklerin Gürcistan’da benzer bulgularla zenginleştiği de ifade edilmiştir. Uluslararası iş birlikleriyle yürütülen çalışmaların, bu türün dermal ve davranışsal özelliklerinin daha iyi anlaşılmasına olanak sağladığı ifade edilmiştir. Hayat, bilim dünyasına yeni türler kazandırmanın sadece bilgi paylaşımı değil, aynı zamanda kültürel değerleri ve isimlendirme geleneklerini yansıtmanın da önemli olduğuna dikkat çekmiştir.

“Türkiye müstesna bir ülke” Prof. Dr. Hayat, Türkiye’nin sahip olduğu ekolojik çeşitliliğin bir köprü kurduğunu ve kıtalar arası zenginliğin bu türlerin keşfi için verimli bir zemin oluşturduğunu söyledi. Bu yaklaşım, kültürel öğeleri de içererek bilim dünyasına sunulması gerektiğini vurguluyor. Hayat’ın açılımları, uluslararası kurallara uygun olarak isimlendirme süreçlerinin nasıl yürütüldüğünü de anlatıyor.

Oğlunun anısına adanmış bir iz Ortonevra abdullahi adlı yeni türün isminin arkasında derin bir kişisel anlam yatıyor. Hayat, ismi çocukluğundan bir anıya bağlayarak şöyle paylaşıyor: “Abdullahi” ismi, Latinceleştirme kuralları gereği erkek bir isim izlenimi bırakır. Bu nedenle isme özel bir vurgu yapıldı. 1998’de vefat eden oğlunun anısını yaşatmak için bu türün adını onun adına koydum.” Ayrıca, bu isim aynı zamanda ailenin diğer üyelerinin de isimlerinden ilham aldırarak kökensel bir bağ kuruyor. Makalede bu isimlendirme süreciyle ilgili etimolojik ayrıntılar da yer alıyor.