KOBİ’ler: Küresel Ekonominin ve Türkiye’nin Dönüştürücü Gücü

Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ’ler), ekonominin bel kemiğini oluşturarak her sektörde büyümeyi tetikleyen temel aktörler arasında yer alıyor. Dünya genelinde girişimci ve KOBİ’ler, toplam istihdamın büyük bir kısmını sağlayan ve üretkenliği yükselten bir artı değer sunuyor. BM’nin 2017 yılında ilan ettiği Dünya KOBİ Günü ile bu önemin altı çiziliyor. BM verileri, KOBİ’lerin küresel düzeydeki rolünü net bir şekilde gösteriyor. Dünya işletmelerinin yaklaşık %90’ını KOBİ’ler oluşturuyor; küresel gayri safi hasılanın yarısını üretiyorlar ve istihdamın üçte ikisinden fazlasını sağlıyorlar.

Türkiye’de ise KOBİ’ler girişimlerin yaklaşık %99,6’sını kapsarken, toplam istihdamın yaklaşık %68,5’ini karşılıyor; ihracat payları %29,6 ve Ar‑Ge harcamalarının %28,8’ini üstleniyorlar. Güncel haberleri Google üzerinden takip etmek isteyenler için, favoriler arasında hızlı erişim sağlamak, bilgi akışını hızlandırabilir. Adım adım teknoloji ifadesiyle sektörel gelişimler hemen fark ediliyor.

Sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren yaklaşık 3 milyon 928 bin KOBİ, toplam girişim sayısının %99,6’sını oluşturarak istihdamın %68,5’ini, personel maliyetinin %43,5’ini, cironun %44,1’ini ve üretim değerinin %39,8’ini kaydettirdi. 2015 ile 2024 arasındaki dönemde çalışan başına ortalama katma değer, 26 bin liradan 479 bin liraya yükseldi. Bu dönemde orta ölçekli girişimlerin çalışan başına katma değeri en yüksek seviyelere çıkarak 969 bin liraya çıktı; mikro ve küçük ölçekli KOBİ’lerde ise bu değerler sırasıyla 175 bin ve 558 bin liraya kadar yükseldi.İşletme büyüklüğüne göre üretimde kimliklenen teknoloji yoğunlukları incelendiğinde, mikro ölçekli girişimler düşük teknolojide %56,2; orta-düşük teknoloji %32,1; orta-yüksek teknoloji %11 ve yüksek teknoloji %0,7 oranında yer aldı. Buna karşılık küçük ölçekli girişimler için bu paylar sırasıyla %48,3, %32,7, %17,9 ve %1,1; orta ölçekli girişimlerde ise %47,7, %31,0, %19,8 ve %1,5 şeklinde ortaya çıktı.

İhracatta önemli pay Geçen yıl toplam ihracatın %29,6’sı ve ithalatın %15,9’u KOBİ’ler tarafından gerçekleştirildi. 2024 itibarıyla mikro ölçekli girişimlerin ihracat payı %2,4, küçük ölçekli %10,7 ve orta ölçekli %16,5 olarak belirlendi; büyük ölçekli işletmelerin payı ise %70,4 olarak kayda geçti. KOBİ’lerin ihracatının %59,4’ü ticaret sektöründe, %34,3’ü ise imalat sanayiinde gerçekleşti. İthalatta ise mikro ölçekli girişimlerin payı %0,9, küçük ölçekli %5,2 ve orta ölçekli %9,8 olurken, büyük ölçekli işletmelerin payı %84,1 olarak belirlendi. KOBİ’lerin ithalatının %65,6’sı ticaret, %25,8’i ise sanayi sektöründe yapıldı.

2015’te 49 milyar dolar olan KOBİ ihracatı, 2024’te 76 milyar dolara yükseldi. Aynı dönemde ithalat değeri 36 milyar dolardan 51 milyar dolara çıktı. Avrupa’ya olan ihracat payı 2024 yılında %48’e, Asya’ya %34,3’e gerilerken, Avrupa’dan yapılan ithalat payı %48,1, Asya’dan gelen pay %42,9 olarak gerçekleşti. 2024 yılında toplam AR-GE harcamasının mali ve mali olmayan şirketlerle birlikte KOBİ’ler toplamı 119 milyar 151 milyon lira oldu ve bu tutar, AR-GE harcamalarının %28,8’ini oluşturdu. Ayrıca 2024 yılında toplam patent başvurusu 1.417 iken, tescil edilen patent sayısı 615 olarak kayıtlara geçti. KOBİ ölçeklerinde ise patent başvurusunda 494 ile küçük ölçekli girişimler, tescilde ise 237 ile orta ölçekli girişimler öne çıktı.