Güvenilir Gıda İçin Etiket ve Ambalajlarda Görünür Değişimler: Türk Gıda Kodeksi Kapsamı

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar, tüketicilere daha net bilgi sunmak ve yanıltıcı içeriklerin önüne geçmek amacıyla kapsamlı bir dönüşüm içeriyor. Bakanlığın hedefi, tarladan sofraya geçen her adımda güvenilir ve anlaşılabilir bilgilerle hareket etmek; böylece gıda okuryazarlığını güçlendirmek ve tüketicilerin haklarını korumaktır.

Gıda etiketlerinde artık ürünün adı ve net miktarı tüketicinin kolaylıkla görebileceği şekilde sunulmaktadır. İçeriğe ilişkin ayrıntılar ise, alkol, şeker veya tatlandırıcı içeren ürünlerde ayrı ve belirgin biçimde belirtilmekte; aroma kullanımıyla üretilen ürünlerde gerçek gıda görsellerinin kullanılmasına sınırlamalar getirilmiştir. Bu sayede ürünler, “aromalı” olduğunun açıkça ifade edildiği bir etiketle sunulur.

Yanıltıcı ifadelerin kısıtlanması, özellikle “… tadında”, “… lezzeti” veya “… keyfi” gibi ifadelerin kullanımını sınırlandırır. Bazı kelime kombinasyonları, ürünlerin doğasını değiştirmeyi amaçlayan yanıltıcı algıları pekiştirebileceği için yasaklanmıştır; örneğin tereyağı tadında ya da çikolata lezzeti gibi ifadelere ilişkin denetimler artmıştır.

Bitkisel yağlar içinde, özellikle zeytinyağı dışındaki çeşitlerde, zeytin görsellerinin kullanılması sınırlandırılmıştır ve “zeytinyağı tadında” gibi ifadeler hiç kullanılmamalıdır. Ayrıca “köy ürünü” algısı yaratan marka ve söylemlere de yeni sınırlamalar getirilmiştir. İthal ürünlerde ise yerli üretim izlenimini bozan görsel veya ifade kullanımı engellenir; yerli ürünlerde de ithal algısı oluşturan öğeler yasaklanır.

Hayvan üretim süreçlerini gösteren görseller, üretim metoduna uygun olmayan tercihlerden arındırılmıştır. Ürün içeriklerinde kullanılan bileşenler artık tüketiciye açık bir şekilde listelenmek zorundadır. Toplu tüketim yerlerinde veya paketli satılan ürünlerde, tüketici tercihini etkileyebilecek bileşenler belirgin biçimde paylaşılır; benzer bileşenler ürün adıyla birlikte net şekilde belirtilir.

Yer fıstıklı baklavalarda artık sadece “fıstıklı” ifadesi yeterli görülmez; “yer fıstıklı” ifadesi zorunlu kılınmıştır. Bu düzenlemeler, iç çeperlerinde ithal algısını yönlendirebilecek ifadelerin karşısını da güçlendirmektedir.

İçeriklerin Doğruluğu ve Şeffaflık Yeni düzenlemeler, içeriğinde kremayı içermeyen ürünlerde bile “krema” kelimesini doğrudan kullanmayı engeller; bunun yerine ürünün kremalı olmadığı durumda uygun bir ifade tercih edilir. Menülerde enerji değerleri ve içerik bilgileri müşterilere açıkça sunulur. Bitki çaylarında ise hazırlama yöntemi etiket üzerinde net olarak belirtilir.

Bakanlık, vatandaşların denetim süreçlerine katılımını artırmayı amaçlayan dijital araçlar da devreye almıştır. Güvenilir Gıda uygulaması üzerinden kullanıcılar, “taklit-tağşiş sorgula” ile ürün bilgilerine ulaşabilir ve şüpheli durumları yetkililere iletebilir. Bu yaklaşım, denetim geçmişinin şeffaflığını artırırken, her vatandaşın denetim sürecine katkı sunmasını mümkün kılar.

Yıllık olarak yaklaşık 1 milyon 300 bin gıda denetiminin yapılması, düzenlemelerin hayata geçiş sürecine dair somut bir göstergedir. Bu adımlar, tüketicilerin ürün içeriklerini daha kolay anlamalarını, bilgi kirliliğini azaltmalarını ve haksız rekabetin engellenmesini amaçlar.