Enerji Piyasalarında Jeopolitik Dalgalanmaların Kömür ve Gaz Fiyatlarına Etkisi: 2024-2025 Analizi

İran ve bölgedeki çatışmaların etkisiyle enerji tedarik hatlarında görülen karışıklıklar, dünya genelinde enerji piyasalarını baskı altına aldı. Hürmüz Boğazı üzerinden geçen enerji akışlarına ilişkin endişeler, gaz ve petrol arzında dalgalanmalara yol açarken, taşıma maliyetlerinin artmasıyla kömürün maliyetleri de yükseldi.

Asya piyasalarında Newcastle kömürünün fiyatları 27 Şubat itibarıyla ton başına 115,80 dolar seviyesinden kapanmışken, 9 Mart’ta bu rakam 138 dolara kadar çıktı ve bu seviye Aralık 2024’e kadar olan en yüksek düzey olarak kaydedildi. 10 Mart kapanışında ise 133,65 dolar olarak belirlendi. Rotterdam Kömürü için aynı dönemde kapanış 27 Şubat’ta 106 dolar iken 9 Mart’ta 132 dolara yükseldi; bu düzey Mayıs 2023’ten bu yana görülen en yüksek seviye olarak not edildi. 10 Mart’ta kapanış 121 dolar oldu.

Gelişmeleri yorumlayan Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, jeopolitik gerilimin doğal gaz fiyatlarında hızlı bir artışa yol açtığını belirtti. Mart ayında Avrupa’daki doğal gaz santrallerinin elektrik üretim maliyetinin yüzde 51 oranında arttığına dikkat çeken Alparslan, gazın elektrik üretiminde pahalılaşmasıyla kömüre olan talebin de güçlendiğini ifade etti. Ancak bu durumun kömürün stratejik öneminin teyidi anlamına gelmediğini, yalnızca fosil yakıt piyasalarındaki dalgalanmaların bir göstergesi olarak değerlendirilebileceğini vurguladı.

Alparslan ayrıca kömürden elektrik üretiminin bazı ülkelerde dahi gerilediğini, Çin ve Hindistan gibi büyük üreticilerin yanı sıra Almanya ve Polonya’daki üretim düşüşlerinin de dikkat çekici olduğunu söyledi. Yenilenebilir enerji teknolojilerinin giderek daha ucuz ve güvenli hale geldiğini sözlerine ekledi. “Yenilenebilir enerji kaynakları, enerji güvenliğini güçlendirir” ifadesiyle, fosil yakıtların dalgalanmalarına karşı dayanıklılığı artıran bir enerji politikası gerekliliğini vurguladı.

Türkiye’nin durumu da bu küresel dinamiklerden etkileniyor. 2025 yılında Türkiye, kömürden ürettiği elektriğin yaklaşık üçte ikisini ithal kömürden sağlamış durumda. Yerli kömürün enerji içeriğinin sınırlı olması ve linyit santrallerinin çoğunun yaşlanması, ithalata bağımlılığı artırıyor; bu da uluslararası piyasalardaki kırılganlıkları ülke içinde daha belirgin kılıyor. Artan fosil yakıt fiyat dalgalanmaları, enerji politikalarında yenilenebilir enerjiye yönelimin stratejik önemini daha da öne çıkarıyor.

Ulusal Enerji Analizi Merkezi uzmanı Lars Schernikau, kömür fiyatlarındaki artışta doğal gazın keskin yükselişine ek olarak sevkiyat rotalarındaki uzunluk ve navlun maliyetlerindeki artışın da rol oynadığını belirtiyor. Kömürün elektrik üretiminde güvenilir ve maliyet açısından cazip bir seçenek olarak kalması gerektiğini savunan Schernikau, ülkelerin enerji karışımında farklı kaynaklardan oluşan bir portföy oluşturmasının, piyasa dalgalanmalarına karşı dayanıklılığı artıracağını ifade ediyor. Ayrıca, uzun vadeli payın artırılması gerektiğini ve bu durumun enerji maliyetlerini düşürüp elektrik şebekelerini güvenli kılacağını vurguluyor.