Enerji Krizi ve Körfez Tiyatrosunda Yaşananlar: Petrol Akışı ile Piyasaların Güncel Durumu

ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı operasyonlar sürerken savaşın maliyeti Amerikan kamuoyunda 27 milyar doları aşmış durumda. Bu gelişmeler ışığında petrol fiyatları küresel ölçekte yeniden yükselişe geçti; Brent bugün 112 doların üzerine tırmanırken haftalık kazanç yaklaşık %9’a ulaştı. Savaş bölgelerindeki 68 rafinerinin üretimlerinde neredeyse durma noktasına gelmesi, enerji piyasalarını baskı altına alıyor.

Riyad’dan gelen açıklamalara göre savaşın nisan sonuna kadar uzaması halinde piyasalarda görülebilecek dalgalanmalar petrolün 180 dolara kadar yükselmesine yol açabilir. LNG fiyatlarında da sert bir yükseliş bekleniyor; Avrupa’da 29 euro olan megavat-saat düzeyi, 10 haftalık Hürmüz Boğazı kapanması senaryosunda 500 euroya kadar çıkabilir.

ABD’nin İran petrolüne geçici izin olarak, küresel stokları hafifletmek amacıyla İran petrolünün satışına kısa süreli ve sınırlı bir genel lisans verilmiştir. Hazine Bakanı Scott Bessent, denklemdeki arzı artırmayı ve İran’a karşı baskıyı bir yandan sürdürmeyi hedeflediklerini belirtti. Söz konusu lisans, 20 Mart saat 00:01’den itibaren gemilere yüklenmiş İran menşeli ürünlerin işlemlerine geçici olarak izin veriyor ve 19 Nisan’a kadar yürürlükte kalacak.

İran ve Hürmüz Boğazı konusundaki tartışmalar sürerken, ABD Başkanı Trump, Türkiye ve Avrupa başta olmak üzere müttefiklerinden bölgesel istikrar için adımlar atılmasını talep ediyor. İran Dışişleri Bakanı Arakçi ise boğazın tamamen kapalı olmadığını vurgulayarak güvenli geçişi sağlamaya hazır olduklarını kaydetti. Bölgeden geçen tanker trafiğinin son dönemde ciddi oranda azaldığı, 28 Şubat’tan bu yana %95 düşüş gösterdiği belirtiliyor. Geri kalan yüzde 5’lik bölümün ise gölge filo kapsamında olduğuna dair analizler mevcut.

Yaptırımların etkisiyle petrol akışının Asya yönüne kaydığı, özellikle Çin’e yönelik sevkiyatların arttığı gözlemleniyor. Analiz şirketleri Mart sonu itibarıyla Hürmüz’den günlük yaklaşık 1.3 milyon varil petrol geçişi kaydederken, geçen gemilerin 3’te birinin yaptırım kapsamına girdiğini belirtiyor. İran’ın Pakistan ve Hint bayraklı gemilere de geçiş izni verdiği ifade ediliyor.

Enerji talebini düşürme amaçlı Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), tüketimi azaltmaya yönelik acil adımlar çağrısında bulundu. Uzaktan çalışma ve hız sınırlarının düşürülmesi gibi uygulamalar öne çıkıyor; toplu taşımaya yönelimin artırılması gerektiği vurgulanıyor. IEA Başkanı Fatih Birol, talebi azaltmanın enerji güvenliğini güçlendireceğini belirtiyor.

Havacılık sektörü ve Körfez kayıpları Enerji krizinin tetiklediği maliyetler nedeniyle ulaşım ve turizm etkileniyor. Havacılık sektörü, binlerce uçuşun iptaliyle karşı karşıya; bazı büyük firmaların piyasa değerleri pandemi dönemine geri dönmüş durumda. WTTC’nin verileri, çatışmaların uluslararası ziyaretçi harcamalarını günlük olarak en az 600 milyon dolar civarında düşürdüğünü gösteriyor. Körfez ülkelerinin petrol ve doğal gaz gelirlerinde ise günlük yaklaşık 2.3 milyar dolarlık bir kayıp öngörülüyor.

Geçici çözümler ve fosil yakıt tartışmaları REN 21 temsilcileri, fosil yakıtların zincirinin herhangi bir noktasında yaşanan aksamanın küresel ekonomide geniş etkilere yol açabileceğini belirtiyor. Yenilenebilir enerjiye yatırım yapılmasının, uzun vadede enerji maliyetlerini daha istikrarlı hale getireceği ve piyasalardaki oynaklığı azaltacağı vurgulanıyor.