Bakırköy Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndaki Dönüşüm Uygulamaları ve Eğitim Hareketliliği

Bakırköy Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda hükümlü ve tutuklu kadınların yaşamlarında görülen dönüşüm örüntüleri, cezaevlerinin sadece cezalandırma mekanları olmaktan çıkıp eğitim, meslek edinme ve rehabilitasyon süreçlerinin merkezi haline geldiğini gösteriyor. Türkiye genelinde ise yıllardır sürdürülen eğitim ve üretim programları, kişiler için yeni başlangıçlara kapı aralıyor.

“Başlangıç oldu” diyerek anlatılan hikayelerden biri, 13 aydır hükümlü olan 30 yaşındaki S.A.’nın yaşadığı dönüşümü özetliyor. Cezaevinde yarım bıraktığı liseyi tamamlayıp şu anda Halkla İlişkiler ve Reklamcılık bölümünde öğrenim gören S.A., eski davranışlarının farkında olarak, bir günün sonunda kendini daha farklı bir geleceğe hazırlayabildiğini anlatıyor: “Burası benim için bir başlangıç olabilir. Şu an hem cezamı çekiyorum hem de kendim için ne yapabileceğimi düşünüyorum.”

‘8 yıldır cezaevinde’ başlığını taşıyan anekdotta Brezilyalı M.S.’nin, uyuşturucu ticareti nedeniyle aldığı 26 yıllık cezadan sonra en çok hangi deneyimleri yaşadığını aktardığı görülüyor. 19 yaşında kurum kapasitesine giren M.S., burada sıfırdan eğitimine başlamış ve şu anda ilkokul üçüncü sınıfta. Ailesiyle sadece telefonla iletişim kurabilen M.S., tekstil atölyesinde çalışarak maddi gelir elde etmeye çalışıyor ve gelecekte üniversiteye başlama hedefini sürdürüyor: “Burada hayatım değişti; dört dil biliyorum ve ileride üniversiteye de başlamış olurum.”

‘Dışarıda bırakamazdım’ Bu bölümde konuşulan en yaşlı isim olan 50 yaşındaki A.İ., 13 yıl 9 ay ceza aldığı ve yaklaşık 5 yıldır hükümlü olan bir başka örneği temsil ediyor. İlkokul mezunu olan A.İ., cezaevinde ortaokulu tamamlamış, şimdi lise eğitimine devam ediyor. Okumayı çok seven A.İ., dışarıda olmayı arzu ediyor ama burada da acı veren tecrübelerin farkında: “Burası, Allah kimseyi düşürmesin dediğim yerlerden biri.” Uyuşturucu bağımlılığını burada kırdığını ifade eden A.İ., dışarıdaysa eski alışkanlıklarını sürdüreceğini söyleyerek, bu kırılmanın önemini vurguluyor.

“Çok pişmanım” Tutuklu olan 25 yaşındaki B.A.’nın 12 yıl hapis cezası aldığına dikkat çekiliyor. Pişmanlığını, ailesine verdiği zarar ve kendi hayatına yaşattığı zorluklar olarak özetleyen B.A., cezaevinde liseyi yeniden okumaya başlayıp ileride üniversite hedefini sürdürüyor: “Günleri burada anlamlandırmam lazım; liseyi bitirince üniversiteye gitmeyi planlıyorum.”

Rakamlar ve kapsam Ceza infaz kurumlarında eğitim-öğretim ve meslek edindirme faaliyetlerinin yanı sıra psikososyal destek ve rehabilitasyon çalışmaları da yoğun şekilde uygulanıyor. 2024 yılında 3.575 kişinin, 2025 yılında ise 5.191 kişinin okuryazarlık ve temel eğitim programlarına katılması öngörülüyor. Ortaokul ve lise düzeyinde eğitim alanların sayısı 65 bin 639’a ulaşırken, üniversite eğitimi sürenlerin sayısı 10 bin 280 olarak belirtiliyor. Ayrıca 35 yüksek lisans ve 13 doktora öğrencisi eğitimlerine devam ediyor.

“Binin üzerinde kursiyer” Milli Eğitim Bakanlığı ile iş birliği içinde yürütülen eğitim programları, Adalet Mesleki Eğitim Merkezleri’nde 1.636 hükümlü ve tutukluya ulaşarak bugüne kadar 17.244 kişiye meslek ustalık belgesi verildi. 6 Çok Programlı Anadolu Lisesi’nde 260 kişi, 2025 yılında 16.100 halk eğitim kursunun planlandığı ve 235 bini aşkın kursiyerin bu kurslarda eğitim aldığı bilgisi paylaşılıyor. Ayrıca Diyanet İşleri Başkanlığı ile yürütülen çalışmalar kapsamında 976 vaiz ve 145 hafız görev yapıyor.

Rakamlarla Bakırköy Cezaevi 77.863 hükümlü ve tutuklu eğitim görüyor; 5.191 kişi okuma-yazmayı öğreniyor; 65.639 kişi ortaokul ve lise düzeyinde eğitim alıyor; 10.280 kişi üniversite eğitimine devam ediyor. Uyuşturucu bağımlılığıyla mücadelede ise özel rehabilitasyon programları ve destek mekanizmaları güçlendiriliyor. Bu kapsamda 2025 yılında planlanan çalışmalar ve yaygınlaştırılacak model ile bağımlılığa karşı bütüncül iyileştirme hedefleniyor.

‘Üretimin hiç durmadığı fabrika’ İşyurtları Kurumu aracılığıyla yürütülen meslek edindirme ve üretim faaliyetlerine göre, 377 İşyurdu Müdürlüğü altında 4 bin atölye ve 200’ün üzerinde iş kolunda çalışan hükümlü ve tutuklular, her yıl yaklaşık 70 bin kişinin işgücüne katılarak mesleki becerilerini geliştiriyor. Bu süreç, sorumluluk bilincini ve iş disiplini kazanımını güçlendiriyor.

1 milyon 500 binin üzerinde bireysel görüşme Psikososyal destek hizmetlerinde ise 2025 yılında 1,5 milyonun üzerinde bireysel görüşmenin hedeflendiği belirtiliyor. Hükümlü ve tutukluların aileleriyle yapılan 54 bin 363 görüşme, 2.033 grup oturumu ve 22 bin 83 kişinin katılımıyla sosyo-kültürel ve sportif faaliyetler için 2,4 milyonun üzerinde katılım sağlanıyor. Bağımlılıkla mücadele kapsamında ise 270 bin 852 kişiye ulaşılmış; aile seminerleriyle 6.074 aileyle temas kurulmuş durumda. BİTTİ