Antarktika’da Yenilikçi Enerji Kaynağı Geliştirme Projesi: Katabatik Rüzgarlara Dayanıklı Sistem

TEKNOFEST TÜBİTAK 2204-C Lise Öğrencileri Kutup Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında 2025 yılında dört ana alanda birincilik elde eden ekipler arasında, fiziki bilimler kategorisinde bulunan Türk Bilim Üssü nde kullanılabilecek bir enerji kaynağı geliştirme fikriyle öne çıkıldı. Üç lise öğrencisi olan Efe Ağlamazlar, Selçuk Emre Çolak ve Ahmet Furkan Gönen, projelerini Beyaz Kıta’da test etme imkanı buldu ve bu süreçte yabancı bilim insanlarıyla da tanışarak bulgularını paylaştı.

Antarktika’ya son dört yıldır yapılan Ulusal Antarktika Bilim Seferleri kapsamında liseli öğrencilerin katılımı giderek artıyor. Bu dönem, dört farklı proje Beyaz Kıta üzerinde uygulanırken, öğrenciler kendi geliştirdikleri ekipmanları sahada deneyimleme fırsatı elde etti. Gelecek nesillerin bilimsel çalışmalara katılımı için önemli bir adım olan bu seferler, Liseli ekiplerin Antarktika’da yerli ve milli projeler üretme kapasitesini güçlendirdi.

Koordinatör Prof. Dr. Burcu Özsoy’un değerlendirmesiyle, TÜBİTAK’ın Kutup Bilimleri Proje Çağrısı çerçevesinde katılımcılar canlı bilimleri, fiziki bilimler, yer bilimleri ve sosyal bilimler olmak üzere dört kategoride yarışıyorlar. Finalde birer birincinin belirlenmesiyle her yıl yeni başarılar elde ediliyor. Liseli öğrencilerin Antarktika’ya dahil olması sayesinde ülkenin bilim ekibi, gençlerle birlikte saha çalışmalarını sürdürüyor ve gençlere deneyim kazandırıyorlar.

Çolak, projenin başlangıcını Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın limitless makers programında oluşturulan iş birliğine bağlı olarak anlatırken, Ağlamazlar ise Antarktika’ya indiğinde çevresel farkındalığın ve iklim değişikliğinin etkilerini gözlemlediğini paylaştı. Penguenlerle karşılaşmak ve bölgenin bitki örtüsünün sınırlı olması, ilerleyen çalışmalarda dikkat edilmesi gereken çevresel dinamikleri oluşturdu.

Gönen, katabatik rüzgarlara karşı dayanıklı bir enerji üretim sistemi tasarladıklarını belirtti. Jet türbinlerinde bulunan yapıların yüksek hızlarda verim sağlayabildiğini ve bu tasarımla basınç kontrollü bir enerji üretim mekanizması kurulduğunu açıkladı. Proje kapsamında geliştirilen cihazın şu an için demo aşamasında olduğunu ve Antarktika’da test edilmesinin ötesinde, üssün inşasıyla birlikte oraya uygun kanat yapılarına sahip bir versiyonunun da uygulanmasının hedeflendiğini ifade etti. Bu yaklaşım, rüzgarlardan enerji elde etmenin temiz ve güvenli bir yolunu vaat ediyor.

Gönen ayrıca temiz enerji kavramının pazarda öne çıkan diğer seçeneklerle rekabet edebilecek noktalarını vurguladı. Güneş enerjisinin uzun süreli karanlık dönemlerinde ve fosil yakıtlara olan bağımlılığın azaltılması gerektiği durumlarda, katabatik rüzgarla elde edilen enerji, Antarktika gibi izolasyon bölgelerinde özellikle avantajlı bir alternatife dönüşüyor. Proje, bu bağlamda rüzgâr türbininin tasarımını ve elektrik üretim kapasitesini optimize etmeye odaklanıyor.

Sonuç olarak, genç ekipler yalnızca yenilikçi bir enerji kaynağı geliştirmekle kalmayıp, bilimsel araştırma süreçlerini saha çalışmalarına taşıyarak uygulamalı deneyim kazandırıyor. Antarktika’da elde edilen bulgular ve sahadaki çalışmalar, Türkiye’nin kutup çalışmaları konusundaki kapasitesini güçlendiren önemli veriler sunuyor.