Trabzon Çömlekçi’de Roma Dönemi Su Kanalı Gün yüzüne Çıkıyor: 300-400 Metre Uzunlukta Tonozlu Keşif

Trabzon’da kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında, Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen ve yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda tonozlu bir su kanalı tespit edildi. Yapının mimari ve yapısal özellikleri, Türkiye’de benzerine pek rastlanmayan nadir bir arkeolojik değer olarak değerlendiriliyor.

Çömlekçi Mahallesi’nde başlayıp sahil yoluna kadar uzanan bu yer altı kanalı, proje sahasıyla ilgili ilk bilginin alındığı andan itibaren uzmanların dikkatini çekti. İçeride gaz ihtimaline karşı AFAD ekiplerinin desteğiyle ölçüm ve incelemeler yapılarak gerekli izinler tamamlandı ve KTÜ ile Trabzon Müze Müdürlüğü’nden oluşan heyet tünelde incelemelerde bulundu.

Yapının yaklaşık 1,5-2 metre derinlikte yer aldığı ve Arafilboyu sapağından başlayıp eski Trabzon Limanı sahasına uzandığı belirlendi. 2 metre yatay ile 2 metre yükseklikteki bloklar arasında yaklaşık 1,20 metre genişliğinde bir su kanalı merkezi konumda yer alırken, yanlarında 50-60 santimetrelik yürüme alanları mevcut. Kanalın zaman içinde yan duvarlardan delikler açılarak kanalizasyon amacıyla kullanıldığı ve günümüzde kirli suyun aktığı tespit edildi.

Uzmanlar, benzer örneklerin Türkiye’de yalnızca Smyrna Antik Kenti ile İstanbul’da bulunduğunu, Çömlekçi’de ortaya çıkan kanalı ise yapısal özellikleriyle ülkedeki benzerlerinden ayrıştığını ifade ediyorlar.

Bu kanalın işleyişi ve kimlikli döneme işaret eden bulgular üzerine görüşlerini paylaşan KTÜ Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, yer altında ilerleyen kanalın zararlı gaz ihtimaline karşı dikkatle incelendiğini belirtti. Yaklaşık 300-400 metre uzunluğundaki hat, Arafil Boyu sapağından sahil yoluna doğru uzanıyor ve bölgenin kot değişimi nedeniyle bazı kesimlerinde 1,5-2 metre altı derinliğe iniyor. Kanalın uzun vadede traianus ve hadrianus dönemlerine karşılık gelen tonoz yapısını andırdığı, başlangıçta içme suyu amacıyla inşa edildiğini düşündürse de bugün atık su taşıdığı ifade ediliyor.

Günümüzdeki durum ve korunma çağrısı Yavuz, kanalın Roma dönemine özgü tonoz yapısının zaruri olarak korunması gerektiğini vurgulayarak, çalışma sahası nedeniyle bazı bölümlerde tahribat görüldüğünü söyledi. Koruma altına alınan bu yapı için birinci derece korunması gerektiğini belirtti ve inşaat alanında ilerleyen çalışmaların dikkatle sürdürülmesini istedi.

Türkiye’deki tekil örnekler ve gelecek planları hakkında konuşan Yavuz, incelenen kanalın Türkiye’de benzer iki örneğinin daha bulunduğunu kaydetti. Bunlardan biri Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise İstanbul’da yer almakta. Ancak Çömlekçi’deki kanalın bu yönden özgün olduğunu vurgulayan Yavuz, mevcut durumda kanalizasyon amacıyla kullanıldığına işaret etti. Gelecekte kanala yönelik temizlik ve kazı çalışmaları ile bağlantı yapılarının ortaya çıkarılması öneriliyor ve bölgede yapılacak kurtarma kazılarının daha net sonuçlar doğuracağı ifade ediliyor. Turizme kazandırılacak önemli bir keşif olarak değerlendirilen bu bulgunun, doğru korunma ve yönetimle Trabzon için değerli bir arkeolojik varlık olduğu dile getiriliyor.