İran’a Yönelik Saldırılar Sonrası Kültürel Miras Taşlarını Şok Edici Hasarlar ve UNESCO Uyarıları

Ülkedeki kültürel miras alanları, ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı saldırıların ardından geniş çaplı bir hasar tablosuyla yüzleşiyor. Yetkililerin son verilerine göre zarar gören tarihi ve kültürel mekânların sayısı 114’e yükseldi ve bu kayıp, başta Tahran ve İsfahan olmak üzere Loristan, Buşehr ve İlam gibi farklı bölgelerde kendini gösterdi.

Golestan Sarayı, UNESCO Dünya Mirası listesinde yer almasına rağmen şok dalgalarının etkisiyle ciddi hasar gördü. Sarayın çeşitli bölümlerinde pencereler yerinden çıktı; aynalı salon gibi iç mekânlarda ince mozaikler ve süslemeler parçalandı; bazı tavanlarda ise çökmeler yaşandı. Sa’dabad Kompleksi içinde bulunan 19. yüzyıla ait Saray başta olmak üzere, tavan çökmeleri ve iç mekânlarda birikmiş molozların yanı sıra dekoratif unsurların kırıldığı tespit edildi. Saldırı öncesinde bazı eserlerin güvenli alanlara taşındığı bildirildi. Ayrıca Büyük Çarşı ile eski Senato binasında da hasar kaydedildi. UNESCO Dünya Mirası listesindeki Golestan Sarayı’ndaki oyma bir heykel konusundaki görseller, zararların boyutunu somut biçimde gözler önüne seriyor.

İçerideki arkeolojik alanlar için tehdit devam ediyor

İsfahan’da hasar yoğun bir şekilde farklı tarihi yapıları sarsmaya devam etti. Çehel Sotun Sarayı’ndaki patlamalar sonucu duvar resimlerinde çatlaklar oluştu; çini kaplamalar döküldü ve aynalı yüzeylerde kırılmalar görüldü. Mescid-i Cuma’da turkuaz çiniler zarar gördü, Ali Kapu Sarayı’nda çiniler ile pencerelerde hasar tespit edildi. Nakş-ı Cihan Meydanı çevresinde saldırı sonrası yoğun duman yükseldi ve pek çok yapı etkilenmiş durumda. Son raporlar, bu yapıların ötesinde Aşraf Salonu, Rakebkhaneh (İran Süsleme Sanatları Müzesi) ve Jobbehkhaneh (İsfahan Çağdaş Sanat Müzesi) gibi pek çok tarihî mekânın da zarar gördüğünü ortaya koyuyor.

Senendec’teki Salar Saeed ve Asef Vaziri konakları da hasar kaydına dahil oldu; kapı ve vitray pencerelerde zarar görüldü. Lorestan’da bulunan Falak-ol-Aflak Kalesi’nin çevresi hasar aldı; kalenin ana yapısı güvenli olsa da çevresindeki alanlar ile arkeoloji ve antropoloji müzelerinin etkilenmesi ve bazı personelin yaralanması kaydedildi. Hürremabad Vadisi’nde de arkeolojik açıdan önemli alanlar risk altında. Buşehr’deki Siraf Limanı’ndaki bazı yapılar ile Ilam’daki arkeoloji müzesinde de hasar tespit edildi.

UNESCO’nun uyarıları karşılık bulamadı

UNESCO, çatışmaların başlamasının hemen ardından Orta Doğu’da gerilimin artabileceğine dair kaygısını paylaşmış ve bölgede yer alan kültürel miras alanlarının zarar görme riski taşıdığını belirtmişti. O halde dahi, Dünya Mirası Listesi’nde yer alan alanların korunması için alınan koordinat paylaşımı önlemleri sahada yeterli karşılığı bulmadı. UNESCO’nun bu hafta yaptığı yeni bir değerlendirme, İran’da en az dört Dünya Mirası alanının çatışmalardan etkilendiğini göstermektedir.