Gıda İsrafı ve Harcama Dağılımı: Gelir Düzeyine Göre Türkiye Verileri 2025

Gelir seviyesi arttıkça, hanelerin gıda alışverişlerinde fiyat izleme eğiliminde belirgin bir artış gözlemleniyor. En üst gelir grubundaki hanelerin %18.2’si alışveriş sırasında fiyat takip ettiğini belirtirken, alt gelir grubunda bu oran %9.3 seviyesinde kalıyor. Bunun yanında israf eğilimi ise yüksek gelirli gruplarda daha yüksek durumda.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 hanehalkı tüketim harcamaları verilerine göre, en düşük gelir diliminde yer alan hanelerin %93.9’u gıda ürünlerini asla çöpe atmadığını ifade ediyor; bu oran en yüksek gelir diliminde %73.3’e kadar düşüyor. Ülke genelinde ise “gıdayı hiç çöpe atmam” diyenlerin oranı %84 olarak kaydedildi.

Gıda alışverişini planlama yöntemleri incelendiğinde, düşük gelirli haneler %57.3 oranında alışveriş listesinden faydalanırken, yüksek gelirli hanelerde bu oran %49.9’a geriliyor. Ancak ürün fiyatlarını takip ederek alışveriş yapma eğilimi artıyor; en yüksek gelir grubunda bu oran %18.2 iken en düşük gelir grubunda %9.3 olarak kaydedildi.

“Son tüketim tarihi” kavramını bilmediğini söyleyenlerin oranı düşük gelir grubunda %16.6 iken, yüksek gelir grubunda %1.9’a düşüyor. Benzer şekilde “tavsiye edilen tüketim tarihi” hakkında fikri olmadığını söyleyenler en düşük gelir grubunda %21.6, en yüksek gelir grubunda ise %5.3 olarak görülüyor. İsrafta olumlu tablo

Gıda israfını önleme konusunda genel bir olumlu tablo mevcut; Türkiye genelinde katılımcıların %83.6’sı israfı engellemek için elinden geleni yapıyor. Ancak bu oran en yüksek gelir grubunda %80’e iniyor; diğer gelir gruplarında %84-85 bandında seyrediyor.

İsraf edilen ürünler de gelir gruplarına göre farklılık gösteriyor. Düşük gelir grubunda en çok israf edilen ürün ekmek olurken, bu oran %38.6. Yüksek gelir grubunda ise taze meyve ve sebze israfı %44.3 ile ilk sırada yer alıyor; bu grup düşük gelirli hanelerde %33 seviyesinde kalıyor. Süt ve süt ürünlerinde de benzer bir eğilim gözlemleniyor; en yüksek gelir grubunda israf oranı %17.5 olarak kaydedilirken, düşük gelir grubunda %13.4’tür.

Yüksek gelirli gruplar taşıt ve ulaşım harcamalarına daha çok bütçe ayırıyor

Gelire göre %20’lik dilimler bazında 2025 tüketim harcamalarının dağılımı incelendiğinde, en üst beşinci dilimdeki haneler ulaşım harcamalarına %25, konut/kira harcamalarına %25.7 ve gıda ile alkolsüz içecekler için %12.4 pay ayırıyor. En alt birinci dilimde bulunan haneler ise konut/kira için %38.7, gıda ve alkolsüz içecekler için %29.2 ve ulaşım için %8.6 pay ayırıyor.

En yaygın harcama kalemleri TÜİK’in 2025 Hanehalkı Tüketim Harcaması verilerine göre, ülke genelinde harcamalar içinde en yüksek pay konut ve kira harcamalarına ait; %29.3. Bunu %20.5 ile ulaştırma ve %17.3 ile gıda ve alkolsüz içecekler takip ediyor. En düşük paylı harcamalar ise sırasıyla %0.8 sigorta ve finansal hizmetler, %1.8 eğitim hizmetleri ve %2.2 sağlık olarak kaydedildi.